Ultieme route: Transmongolië Express mét Noord-Korea

Reisperiode: 8 juni t/m 9 juli 2019
Jouw Transsiberië reiziger: Ron & Wim
Vakantiebestemming: China, Mongolië, Rusland & Noord-Korea
Bouwstenen: Moskou, Krasnoyarsk, Baikalmeer, Gobiwoestijn, Beijing & Noord-Korea
Reisduur: 32 dagen


Met de nachttrein van Berlijn naar Moskou

Onderweg naar Moskou – jaja …. trein vertrok om half acht, iedere wagon z’n eigen attendant – en de treinchef – die nu in het bezit is van onze kaartjes – luistert naar de naam Yevgeny – dat ie onze kaartjes niet kwijtraakt – volledig vertrouwen in het systeem. Wij zitten in de restauratiewagon.. en mijn eerste Russische woord is spasibo (dank) – maar eerst nog Polen en Belarus door.

De trein van Berlijn naar Moskou

Zo Moskou gehaald. Wat een gaaf station….

Een Russische provodnik in Moskou

Het treinstation in Moskou

Met de metro langs de hoogtepunten van Moskou

10.00 daar is Alexander (you can call me Alex), de gids voor onze tour door Moskou. Een geweldige wandeling van 25,3 kilometer. Lekker vet tovaritschj accent die ons gelijk zijn kaartje geeft voor de volgende keer 🙂 – toegegeven, een aanrader.

Metrostations

We vertrekken met de metro, stappen twee keer uit op metrostations waarvan de gangen volgehangen zijn met mozaïeken of met prachtige bronzen standbeelden. De reizigers wrijven met hun hand over sommige beelden voor geluk in de liefde of financieel geluk; per beeld een andere geluksfactor. Je kan goed zien welke wens in veel Russen leeft, de snuit van het liefdeshondje (of was het het geldhondje?) glimt je tegemoet.

Prachtig versierde metrostations in Moskou

Na ongeveer een uurtje ondergronds door te hebben gebracht, gaan we via een hele hele hele lange roltrap naar boven om naast het Kremlin en het Rode Plein weer boven de grond te komen. Alex vertelde dat het Rode Plein het Rode Plein heet omdat dat geluk geeft, niet omdat het plein rood is, en dat is het ook eigenlijk niet.

Altijd kerst rondom het Rode Plein

Vervolgens draaiden we een soort Kalverstraat in met, uiteraard, winkels. Met de kerst was er een soort versiering over de hele straat gespannen die er vooral ‘s avonds spectaculair uitziet. Vervolgens besloot men deze nooit meer weg te halen. Vandaar dat het altijd een beetje kerst is rondom het Rode Plein…

Mooie verlichting bij het Rode Plein in Moskou

Alex stelde voor dat ik een keertje terugkwam met de familie, hij was er klaar voor, aardige man, die Alex. Hij had overigens wel een punt, Moskou is een fijne toegankelijke plek met over het algemeen heel vriendelijke mensen. En Alex zou ik zo weer vragen. Dat u het maar weet.

Op het Rode Plein in Moskou

De grote witte kathedraal

Verder naar de grote witte kathedraal met de gouden koepeldaken. Pijpjes aan de broek geritst (jaja, aan alles gedacht….) en naar binnen. Ondanks het cameraverbod heb ik mezelf toch nog kunnen vastleggen met God, die vanuit de koepel zijn armen spreidend, op mij neerkijkt.

De Christus Verlosserkathedraal in Moskou

Wisseling van de wacht bij Kremlin

Verder het naar het Kremlin. Op de route ernaar toe passeerden wij de ‘eeuwige vlam’ ter herinnering aan alle gevallenen, en waren we toevallig getuige van de wisseling van de wacht, een exercitie vergelijkbaar met de wacht in Londen en marcheren met gestrekt been vooruit.

De wacht in Moskou

Alle kathedralen van Moskou

Alle kathedralen gezien. Eigenlijk zijn het kleine kerkjes met allemaal torentjes met metalen koepels erop die schijnen in de zon. Ze zijn van binnen bedekt met schilderingen, heiligen, profeten, Maria en Jezus in het midden op een muur en de andere muren, pilaren en plafonds zijn bedekt met religieuze taferelen. Iedere kathedraal heeft zijn eigen foldertje, die heb ik meegenomen, om toch nog eens de details te kunnen bekijken.

Na de kerkbezoeken zaten we vol, er kon geen museumbezoek meer bij – de spons was verzadigd.

Op het Rode Plein in Moskou

Russisch nassen

Nadat we het Kremlin verlaten hadden zijn we doorgelopen naar een straat die wat atmosfeer wel wat wegheeft van een kruising tussen de Lei in Antwerpen en Taksim in Istanbul. Daar zijn we neergestreken op een terras van een restaurant (dat er van binnen volledig retro seventies Sovjet is aangekleed). Daar hebben we lekker zitten nassen (Russische dumplings, rodebietenharing salade, courgettekaasschijven met tovaritsjsaus, paddos met gesmolten kaas – alles toch zeer smakelijk omlijst met een Pivo en afgerond met koffie).

Sfeervolle straten in Moskou

Na het eten nam Alex ons (inmiddels in zijn vrije tijd, dank Alex) mee naar een soort modelhuis van een architectuurstroming, á la de modelhuizen in Rotterdam en Utrecht, waarna we met de metro de vijf mooiste stations bezocht hebben. Nog een plak koolvis gescoord bij de avondwinkel nabij het hotel, uiteindelijk om half een het Russische mandje in….. Dag drie zat erop, voldaan.

Bonte mensen van Moskou

En dan natuurlijk, het allerleukst, de bonte stoet al dan niet poserende mensen, waarvan de meeste die ik heb gefotografeerd waarschijnlijk toeristen zijn; met de kleine zeemeermin als tatoeage op de arm, met je roze koffer op het Rode Plein, met je kindje, een vurige haardos, uitdagend kijkend of gewoon heel verliefd samen – of met de hele familie in Slayer en Metallica t-shirts. Tis een feestje… 😃

Russische agent op het Rode Plein

Bezoeker in Moskou

Roze koffer op het Rode Plein in Moskou

Bezoekers aan Moskou

Bezoeker in Moskou

Bezoekers in Moskou

Familie op bezoek in Moskou

Souvenirmarktje

Opstaan om tien uur, uurtje later dan gisteren, rustig aan ontbijten met de groentjes en eieren. Dan lekker in het zonnetje naar de souvenir annex rommelmarkt met vooral veel matroesjkas (variërend van Amerikaanse presidenten tot voetballers), ruimtevaart spulletjes, oorlogspulletjes, bontmutsen en jassen en horloges. Verder was die markt vooral leeg. De markt ziet er een beetje uit alsof er een aantal typisch Russische gebouwen bij elkaar zijn gezet, op twee derde van de ware grootte.

Souvenirs op markt in Moskou

Het heeft een beetje de allure van een oud pretpark, maar dan zonder mensen en attracties, alleen de winkeltjes – vergane glorie. Achterin is een braakliggend terrein waar een soort sprookjeskasteel aan ligt. Terug naar het hotel, op naar de fietsen.

Izmailovo Kremlin in Moskou

Fietsen huren in Moskou

We besluiten om naar de kathedraal met de gouden hoedjes te gaan, daar wisten we waar de fietsen stonden. Drie kwartiertjes metro, kind kan de was doen. Bij de fietsjes kwamen we erachter dat je een account moet hebben. Account gemaakt, geld gestort (alles keurig bevestigd per e-mail) en op weg naar de kathedraal. Fietsje gepakt en op naar de rivier, richting het parkje waar we gisteren gelopen hebben. Overigens, in Moskou zijn, voor zover wij hebben gezien, geen fietspaden, alleen langs de buitenbocht van de rivier vanaf het Kremlin tot net voorbij de bocht. De rest van Moskou bestaat uit een stratencircuit, veelal heel breed.

Fietsen doen we dus (behalve in de rivierbocht) op de stoep. Volgens mij zijn toeristen overigens de enigen die het in hun hoofd halen om te fietsen. Gefietst langs Gorki Park (uit de film, hoewel die in Praag is opgenomen :-), langs het moderne kunstmuseum met de waterstralen waar Wim zich prima heeft vermaakt, en verder de hele bocht door. Fantastisch mooi fietspad, net een autoweg. Na de bocht de stoep op en door gefietst en de fietsen drie uur en vijf minuten later geparkeerd. Drie uur is overigens een grenstijd, voor de volgende drie uur betaal je 500 roebel (ongeveer 7 eutjes).

Gorky Park in Moskou

Rondvaart in Moskou

Goeeed, op jacht naar de rondvaart. Al snel werden we aangesproken door een rondvaarthussler die ons dan wel niet de meest luxe, maar wel de beste ervaringsrondvaart kon aanbieden. Die hebben we uiteraard genomen, een boot is een boot, het enige wat we willen is buiten zitten zodat we lekker kunnen kijken en plaatjes maken. Kaartjes gekocht en nog even gebabbeld met de hussler, een aardige jongen die studeert voor chirurg. Eenmaal aan boord (volgens mij hebben de Russen het voordringen uitgevonden) plekje opgezocht op het achterdek en twee uur gaan varen.

Rondvaart in Moskou

Op weg naar de volgende Transsiberië-stop

Moskou- Krasnoyarsk 13.40 – We zitten…  13.43 over 7 minuten vertrekken we, ontvangen met een vleugje Bach, ik geloof ‘das wohltemperierte klavier’, maar kan me vergissen. Het is een zegen om een coupe voor jezelf te hebben – onder zitten, boven slapen 😃 – 2 matrassen 2 kussens, en ‘ruimte’ – metroritje van een halfuurtje door die prachtige stations, metro werkt lekker eenvoudig, als een spinnenweb, aantal rechte lijnen van binnen naar buiten en als in een spinnenweb een aantal cirkellijnen die de rechte lijnen doorkruisen. Maar ok – das dus al achter ons.

De trein van Moskou naar Krasnoyarsk

Nu rijden we richting Siberië in onze 2e klasse coupe die best luxe aanvoelt, en, jawel – het geluk is met ons – naast de restauratiewagen…  inmiddels rijden we – lekker zen, kussentje in de rug – plenty of space voor alles wat we bij ons hebben…. Bach is trouwens naar huis. Zijn we d’r al?

Zo lekker onderweg – eerste snack gedroogde vis en inktvis, 100 roebel. Kattenvoer maar best lekker…. zitten nu in de restauratiewagen, goed kantoor. Het voelt goed om onderweg te zijn, het voelt goed om te reizen als in het reizen zelf, beweging is vooruitgang, zelfs als je achteruit beweegt. We leren stil te zijn in beweging. Veel geluiden, gewiebel, de trein dendert voort. Voorlopig zie ik alleen nog bos voorbij stuiven.

Restauratiewagon in de Transsiberië Express

Klauteren in het Stolby Nationaal Park

Vandaag Krasnoyarsk, Siberië… Topdag, veel dank aan Katja (Katarina) Adamovich, onze gids en juf om mij toch die rotsen op te jagen en ons een fantastische dag te bezorgen, inclusief historische familieverrassing ter afsluiting. Opgehaald om ongeveer 09.03, op weg naar Stolby National Park, voor een ‘hike’ van 21,1 kilometer, met een beetje klimmen tussendoor.

De hike begint, na een aanloop van een aantal kilometer over asfalt, met een wandeling over een plankier langs een aantal informatieborden over de beesjes in het park; beren, dassen, wolverines (ze bestaan echt, niet alleen in de film), lynxen, herten, veel vogeltjes.

Hiken door het Stolby Nationaal Park bij Krasnoyarsk, Rusland

Lekker doorlopen in het zonnetje, na 7 kilometer niet al te stijl stijgen af en toe onderbroken door een kuitenbijter in de vorm van een stijle trap, krijgen we een koppie T van de gidsjuf met krachtvoer. Na de T krijgen we de klauterpartijen. De rotsformaties hebben tot de verbeelding sprekende namen als the feathers; grandmother, grandfather and granddaughter; the bishop; the sinner; the lion, enzovoorts.

Wij dus ook klimmen. Volgens onze juf redelijk eenvoudige klimmetjes (voor ervaren freeclimbers denk ik, ik vond er niets eenvoudigs aan). Volgens mij draagt een iets gevorderde leeftijd niet bij aan het ‘dat doen we wel even-gevoel’ bij evenwichtscapriolen, en dat is misschien maar goed ook.

Na vijf (!) klauterpartijen klinken de verlossende woorden ‘the remaining 8 kilometers are relatively smooth without climbing’. Inmidddels had het een paar keer geregend, de donkere luchten maken mooie plaatjes, en ik heb inmiddels bijna al mijn vakantie aanschaffen gebruikt. Goeie boots, regenponcho, deet en ander insectenspullen, camerastrap. Goed bezig…

Uitzicht vanaf het Stolby Nationaal Park bij Krasnoyarsk, Rusland

Einde hike zijn we lekker met een open kabelbaan naar beneden gegaan – ben ik ook dol op (we zitten in een ski-gebied) en kwam Katja’s man Max samen met zoonlief Lev ons ophalen in een originele Volga, een Sovjetauto uit de jaren zestig. Kopje koffie gedronken bij de Coffee Factory en de dag afgesloten met een Pizza Roadkill en een Pizza Carbonara, weer eens wat anders….

Rijden in een Volga in Krasnoyarsk, Rusland

Aankomst bij het Baikalmeer

Zo dagje en nachtje treinen zit erop, samen met Vera, een dame van tussen de 60 en 70, met een stem als schuurpapier, die verder geen woord niet Russisch sprak en een verlegen schaapje van een jaar of 25 dat alleen maar wat giechelde toen wij haar vroegen naar haar Engelse taalkunsten. Een dolle boel… Om 06.20 gearriveerd in een regenachtig Irkutsk, waar we worden opgehaald door Viktor (stond te wachten bij de wagon).

Viktor bracht ons in anderhalf uur naar het Baikalmeer. Bekwaam chauffeur, legde ons toch mooi wel onderweg het een en ander uit over wat we zagen. Goeie rit, solide gast, geeft het goede gevoel.

Verblijf in Listvyanka aan het Baikalmeer in Rusland

Op verkenning in Listvyanka

In het mooi gelegen hotel (soort pension, waar zelfs onze kleren zijn gewassen) werden we ontvangen met een fijn ontbijt en hebben we even gewacht tot de kamer klaar was. Lekker alles neergegooid en wat slaap inhalen voordat we het dorpje gaan bekijken. Uiteindelijk hebben we op het strandje gegeten en de zonsondergang vastgelegd (met en zonder gevogelte). En, o ja, we zagen nog een zeehond 😃 – morgen lopen naar Bolshy Koty, 22 kilometertjes op en neer langs de kust…. we blijven daar overnachten.

Zonsondergang bij het Baikalmeer in Rusland

The Great Baikal Trail naar Bolshy Koty

The Great Baikal Trail (ons stukje is 21,8 kilometer). We hebben hem (haar?) twee gezien; een keer the hard way – te voet, daar doe je dus zeven uur over (het uur lunch tel ik niet mee) op en neer, de tweede keer in in een half uurtje per speedboot, die snel bij elkaar georganiseerd moest worden omdat de draagvleugelboot om de een of andere reden niet ging. Goedgedaan Yevgeny. Een man van veel talenten.

Hiken over The Great Baikal Trail in Rusland

Yevgeny is toch zeker wel op zijn minst bekwaam in het bereiden van smakelijk krachtvoer. De lunch tijdens de wandeling bestaat uit aardappelsoep met daarin een worstje, vergezeld van stukken brood met kaas en worst. Na de lunch zijn we gaan skinnydippen in het Baikalmeer. Kooouuuuddd 🥶 maar zeggen ze, 20 jaar erbij…. De lunch vandaag is een absoluut meesterwerk; het ziet er niet uit, maar een ware smaakexplosie door de verse, ter plaatse geplukte, ingrediënten. Als bonus mag je lekker alles hoorbaar naar binnen slurpen.

Typisch Russische sauna-ervaring

Gisteren avond als extraatje naar de Banja. De Banja in Bolshy Kothy is een verzameling houten hutjes waarvan er een dienstdoet als sauna. Wij hadden deze gehuurd voor de avond voor 2000 roebeltjes (eu 28), een Zwitserse familie uitgenodigd die we waren tegengekomen, en gaan met die banaan. Inclusief het wilgentakken slaan; na iedere opgiet door de Banjasjef ga je elkaar en jezelf te lijf met een bos wilgentakken. Na drie opgietingen is er voor de sterken van geest een dippie in het zeer grote, zeer koude Baikalmeer. Een louterende ervaring na 22 kilometer bergje op, bergje af.

Een koude duik in het Baikalmeer na een bezoek aan de Russische sauna

Speedboot terug was top – Viktor stond ons op te wachten voor de rit terug naar Irkutsk waar we een goede avond hebben doorgebracht, echt een relaxte leuke stad, promenade, hare krishna’s, rondvaart – lekker gewandeld – morgen met de trein naar Mongolië….

Treinen naar Mongolië

Vanmorgen om zeven uur werden we opgepikt door een taxichauffeur van ons hotel in Irkutsk. Als Hollander wordt je nog altijd gelieerd aan Van Basten (als eerste) en Gullit (als goede tweede). Deze mannen hebben een wereldwijde impact gehad op taxichauffeurs.

Onderweg van Irkutsk naar Ulan Bator, op naar Mongolië. Ik schrijf dit terwijl we aan de grens staan met Mongolië, de Russische kant. Onze paspoorten zijn net ingenomen, we blijven hier zeker 110 minuten staan, waarvan we de eerste 10 minuten zijn gelucht op het perron. WC’s zijn afgesloten.

Grensovergang van Rusland naar Mongolië met de Transmongolië Express

Prachtig station, eventjes wachten en vervolgens via een zij-ingang het perron van spoor 1 op. Ondertussen nog even een babbeltje gemaakt met onze kiwi bekenden (die reizen eerste klas) van ons verblijf aan het het Baikalmeer. Ik heb het vermoeden dat we elkaar tot en met Beijing omstebeurten achterna reizen, en waarschijnlijk komen we onze Zwitserse vrienden ook nog wel tegen. De Transmongolië Express carrousel.

Naar de Mongoolse grens

Onderweg om 08.15, naar achteren gelopen, we zitten nu in wagon acht van tien. We zien het landschap veranderen van loof/dennebos naar (volgens mij) steppelandschap. Beetje kaal, daar waar een rivier is, is deze omzoomd door brede groene stroken. Op de grote steden na is het landschap vooral leeg, heel erg leeg. De grote steden zijn heeeel groot en uitgestrekt.

Ah ja niet vergeten, voor we de leegte ingingen hebben we zeker 4 uren langs het Baikalmeer gereden, met weer een moneyshot van onze lichtblauwe locomotief met de eerste wagens in een bocht, gefotografeerd vanuit ons rijtuig (wel door het raam heen, helaas kunnen in ons rijtuig geen ramen open. De lichtblauwe elektrische locomotief is in Ulan Ude gewisseld voor een diesel monster. Daar stond ook een bijzondere Transsiberië Express trein, de andere kant op.

Uiteindelijk is het nu dus kwart voor negen ‘s avonds en hebben we aan de Russische kant nog een uur te gaan voordat we doorgaan naar de Mongolische variant van het grensoverschrijden.

Laatste controle

We zijn op weg, visum nummer één afgestempeld, een soort corridor doorgereden met wachthuisjes, saluerende soldaten – trein wordt volledig verlicht, zelfs van onderen. Toiletten even open, viel me op dat alle deurtjes van compartimenten open staan, zelfs het plafond van de WC is voor deze bijzondere gelegenheid verwijderd, want dat is natuurlijk waar de contrabande verstopt ligt. Snel, snel, de sanitaire voorzieningen moeten weer dicht. De Russische ‘gastvrouw’ komt langs en instrueert ons om alle gordijnen te sluiten.

Ik had het Mongoolse equivalent van de Hoela meisjes verwacht die ons uitnodigend heupwiegend een krans van yakhaar omhangen of iets dergelijks. Toch is dit best gaaf, geen idee wat er straks gaat gebeuren. De temperatuur stijgt in ieder geval (letterlijk) – tis net een schoolreisje – ik heb stiekum onder het gordijn doorgekeken – we staan stil…. Dit moet Sukhbaator zijn (wie kent het niet) – de Mongoolse grensovergang.

Tis inmiddels een stuk warmer in Mongolië…. We hebben dus heel even gereden in een stukje ouderwets niemandsland. Inmiddels ook twee bezoeken gehad, een om de immigratiepapieren af te tikken en een dame die ons vertelde om de banken te omhoog te klappen ter inspectie. Geen yakharen kransen zover. We staan hier volgens schema overigens stil tot kwart over twaalf. De voorstelling is pas net begonnen.

Vriendelijke douanejuffrouw heeft onze paspoorten en grensbriefjes opgehaald en paspoort weer teruggebracht. We rijden weer, tukkie doen, om tien voor zeven arriveren we in Ulan Bator….

Wat, geen foto’s? Nee, geen foto’s.

Aankomst in Ulan Bator

Jaaa Ulan Bator – the red hero.

Alweer twee weken onderweg… bijna op de helft. Opgewacht door de Mongoolse reisleider van dit deel van onze reis, zeven dagen trekken door de Gobiwoestijn. Tanden gepoetst in het stationsgebouw, een hotdog met een americano (zwarte koffie) als ontbijt gekocht, honderdduizend Mongoolse tugrik gepind (het is geloof ik ongeveer dertig euro). En instappen en wegwezen, richting steppe/voor de eerst etappe.

Gids en chauffeur voor de rondreis door Mongolië

Verblijven bij een Mongoolse familie

Ik heb nu dus vanuit onze prive-ger door de deur zicht op de Lexus V8 4WD die ons tijdens de tocht vervoert. Die auto is dus echt nodig op de onverharde steppe. Na enige zoeken (het zijn nomaden, ze trekken rond) de gers gevonden. Eentje voor ons, eentje voor de gids en de chauffeur en eentje voor de familie (vader, moeder, 3 kids) die voor de gelegenheid met z’n allen in een ger moeten.

Verblijven bij een Mongoolse familie thuis

Lunch gegeten met de familie, wij in het midden, de familie erom heen. De mensen zijn best gesloten en kunnen zich niet verstaanbaar maken, net als wij natuurlijk. Uiteindelijk breekt het kleine meisje van twee het ijs, vooral als er ineens een minigeitje onder het bed vandaan stapt.

Familie geitje in Mongolië

Deze mensen zijn uiteraard nomaden en veeboeren met een eigen kudde die we later nog te zien krijgen. ‘s Middag bezoeken we een rotsformatie, en zien we kuddes koeien, schapen, paarden en geiten, in het wild, al dan niet gehoed door een nomadenherder.

Nomadenherder in Mongolië

Eten is goed, iets met aardappelen, gedroogd vlees en groentjes – de geitenmelk is even doorzetten. Daarna heb ik foto’s gemaakt van alle mensen (na toestemming) en heb ik ze foto’s laten zien van het leven in Amsterdam (een woonboot scoort goed). Toen het langzaam donker werd ging de familie de kudde bij elkaar drijven en de koeien melken, en wij genieten van de zonsondergang in de grote leegte.

Nog meer dieren

Onderweg naar de volgende stop. Paar keer gestopt onderweg: een gier van artisgrootte zat langs de weg, maar dan in het wild. De gier vliegt traag op, het is net een 747 die loskomt als je het vergelijkt met de kleine haviken die hier ook rondscheren. Nog een ongeplande stop is een kudde kamelen en paarden bij een drinkplaats. Tot mijn verbazing kon ik heel dicht bij de kamelen komen, ze stonden allemaal op een rijtje te wachten tot ze aan de beurt waren, na de paarden. Ik heb twee van de kamelen nog een mop verteld, eentje kon er wel om lachen….

Wilde kamelen in Mongolië

White Stoepas en Flaming Cliffs

Op weg naar de ‘witte stoepas’ en de ‘burning cliffs’ van Tsugaan Suvraga, een soort kleine Grand Canyon in Mongolië. Weer zo’n hele gave plek. Op het plateau ligt een berg stenen met een gekleurd doek erin. A holy shrine, zegt de gids, adding a stone and walk around it three times brings good luck. Ik heb een hele grote steen gezocht, op de berg gelegd en heb voor de zekerheid de bijbelse zeven rondes gedaan.

Flaming cliffs in Mongolië

Natuurreservaat Vulture Valley/ Yolin Am

Vandaag naar Vulture Valley (ook wel Yolin Am), na een rit van ongeveer 4 uur grotendeels over verharde weg. 280 kilometers. Het bezoek aan Vulture Valley bestaat uit een bezoek aan het kleine museumpje waar de lokale fauna in opgezette vorm aanwezig is; kamelen, kleine katachtigen, de grote roofvogels, wolven, paarden, schapen en geiten, kleinere knaagdieren, vossen, dassen.

Door naar de kloof voor een 8 kilometer lange wandeling door een adembenemend landschap (de kloof waar je doorheen loopt, eindelijk niet klimmen en geen grote hoogtes), met rondcirkelende roofvogels hoog boven de kloof, eindigend in een trechter gevuld met gletsjer ijs…. en dat alles in de Gobiwoestijn.

Wandelen door de kloof van Vulture Valley in Mongolië

Geitjes tijdens zonsondergang in Mongolië

Kameelrijden in de de zandduinen van Konghor

Wakker geworden om 04.45, volle zonsopgang, onder een grote donkere wolk. De Gobi is best wel groen, althans, dit deel.

Eerst nog een half uurtje met de auto door de woestijn, (we zien de duinen trouwens al kilometers lang aan onze linkerhand, ander formaat dan de Kennemerduinen) dan aankomst bij kamelenfamilie. De kamelen zijn nog ergens in de woestijn, een van de zoons stapt op de motor en gaat ze zoeken. Na een half uurtje komt hij terug met de kamelen.

Wij maken een tochtje onder begeleiding. Ik rijd als tweede in het rijtje, met de kop van de kameel waar Wim op zit naast me. Na ongeveer een uurtje op ons dooie akkertje schommelen, komen we bij de zandduin aan. Van dichtbij zien je pas hoe groot en hoog dat eigenlijk is.

De zandduinen van Khongor in Mongolië

Vlammende kliffen

Na de lunch naar de Vlammende Kliffen. Als je aan komt rijden zie je niets van de kliffen, die liggen namelijk onder het maaiveld. Een kleinere, rodere versie van de kliffen die we een paar dagen geleden hebben bezocht. Twee uurtjes rondgelopen, door naar de kloosterruïnes.

Vlammende kliffen in Mongolië

Kloosterruïnes van Ongii

Uren rijden door eindeloze vlaktes in de zon (geen of nauwelijks wegen). Dan, uiteindelijk, na een stevige sessie op en neer met de auto door een rotsachtig bergachtig gebied arriveren we bij het voormalige kloostercomplex Ongii tegen een heuvel aan. Vernietigd door de communisten in 1937. Behalve de toegangspoort is er inderdaad weinig van over. Een kleurig tempeltje is opnieuw gebouwd en ingericht, een wit torentje staat weer. De rest is in afwachting van donaties.

Kloosterruïne in Mongolië

Prachtige landschappen onderweg

Van de familieger naar Kharkhorin; de oude hoofdstad van Mongolië, voordat het Ulan Bator werd. Het landschap verandert langzaam van vlak, kiezelig, begroeit met taaie lage graspollen en hier en daar een struik naar een glooiend, groenig heuvelachtig landschap. Fantastische landschappen glijden voorbij, roofvogel in de lucht en in de velden die we passeren.

Roofvogels spotten in Mongolië

Prachtige landschappen onderweg in Mongolië

Het museum van Kharkhorin

Aangekomen bij het tempelcomplex bezoeken we eerst het museum dat is gebouwd bij het ernaast gelegen tempelcomplex, en eigenlijk de hoofdstad in zijn geheel, zoals die er lang geleden bijlag. De tijdelijke tentoonstelling is ingericht naar aanleiding van de vondst van een grafkamer van een ‘nobleman’, vergelijkbaar met een westerse aristocraat, van voor het jaar 1000 (onze jaartelling).

De vaste tentoonstelling laat zeer compact het ontstaan en de ontwikkeling van Mongolië zien. Ook heeft het museum een schaalmodel van de hoofdstad waarbij goed te zien is hoe de stad is opgebouwd. Opvallend; naast het boeddhistische tempelcomplex is er ook ruimte gemaakt voor een moskee en ik geloof zelfs een christelijke kerk. We hebben alles bekeken onder begeleiding van een gids die overal iets bij vertelde. Een van de beste musea waar ik geweest ben.

Tempels in Kharkhorin

Na het museum een wandeling door de voormalige hoofdstad, waarvan de muren met stoepa’s (108 stuks, een heilig boeddhistisch getal) en de tempels bewaard zijn gebleven. Prachtige meer dan manshoge Boeddhabeelden, de muren rijk versierd met schilderingen, verder kleinere beelden, sieraden en wandtapijten, verhalen uitbeeldend ter ere van de Boeddha. In een ander tempel op het complex wordt een dienst uitgevoerd door boeddhistische monniken gekleed in een geel gewaad, met een rode muts met een krul vanaf het achterhoofd naar voren.

Het is een bijzondere dag, en het wordt nog veel beter.

boeddhistische monniken dienst in Kharkhorin, Mongolië

Kharkhorin – Great Empire Monument

Laatste verzetje van vandaag, het monument van de grote keizerrijken. Het monument ligt verhoogd, buiten de stad, en overziet de stad en de vallei. Eenmaal boven gekomen en de stad en omgeving overziend is het duidelijk waarom deze plek gekozen is door Genghis Khan. Door de vruchtbare vallei, de bergen in de rug en aan de zijkanten en het wijdse uitzicht voldoet de ligging van deze stad aan de Feng Shui principes, optimale bescherming en rijkdom. Het monument eert de keizerrijken op de plek van de voormalige hoofdstad.

Great Empire Monument bij Kharkhorin

Terug in Ulan Bator en treinen naar China

Uiteindelijk komen we weer terug in Ulan Bator. Afscheid genomen van gids en boodschappen gedaan voor de reis naar Beijing morgen.

Sukhbaatar plein in Ulan Bator, Mongolië

Jaaa we gaan weer met de trein 🙂 deze keer meer dan 24 uur. Met een zes uur onderbreking net over de grens om de trein om te bouwen voor het Chinese spoor. Allemaal uit de trein. Ben benieuwd hoe dat gaat. We zitten samen met een Zweeds echtpaar in een coupe, maar inmiddels omgeven door een groep Mongoolse studenten die al whiskey drinkend (per fles dus) op weg zijn naar China voor een universiteitsuitwisseling. So far so good, gezellig.

De trein van Ulan Bator naar Beijing

Welkom in China, allemaal de trein uit, de hele trein door de douane, althans de passagiers, en nu afwachten tot de trein is aangepast om door te rijden naar Beijing.

Half uurtje later, werkt als een zonnetje… blij.

Op weg naar Beijing. Nog wat tijd besteedt met mijn Mongoolse buren, en met de Kiwi’s met een Belgische connectie. Allen reizende mensen, zou leuk zijn om die eens in Amsterdam te verwelkomen.

Laatste halte Transmongolië Express: Beijing

Na aankomst op station Beijing West, werden we op het stationsplein opgewacht door de chauffeur. Chauffeur spreekt geen woord Engels, maar we begrijpen elkaar. Hij brengt ons in een uurtje naar de Hutong wijk, een kruipdoor sluipdoor gebied van smalle straatjes waar ons hotel is. Goed hotel, goeie douche – altijd lekker na een nachtje in de trein.

Metro-avonturen in Beijing

Half zes richting metro, benieuwd hoe dat gaat… Goochelen met bankbiljetten bij de kaartjes automaat; gelukkig ging de hele rij zich er mee bemoeien, allemaal metro experts (we zaten midden in de spits). En even later gingen we, onder bescheiden applaus, door de scannerpoortjes. Gelijk een vliegveld controle, maar dan relaxt. Erg veilig systeem, op de metrostations stopt de metro achter een doorzichtige wand met schuifdeuren die aansluiten op de metrodeuren – geen rails en metro te zien.

Smullen van de Chinese keuken tijdens Beijing food tour

Na een keertje overstappen zijn we bij het ontmoetingspunt en sluiten we aan bij nog twee Nederlanders die de foodtour ook hebben geboekt. Foodtour wordt gegeven door Monique, een dame die al 15 jaar in Beijing woont en zeer vaardig culturele uitwisselingen, bedrijven en toeristen begeleidt. Ik ben onder de indruk van haar kennis, kunde en mensenkennis.

Na het bezoeken van een notenwinkel, een theewinkel en een soort Chinese snackbar, eten we bij vier restaurants. Het eerste restaurant is onderdeel van een keten, een soort do it yourself gevulde soep lekker zout, de soep en gekozen groenten. Lekker, groentes en tofu in soep, de groentes vis je eruit met je stokjes, doop je in de sojasaus en dan naar binnen. Met de bus naar restaurant twee.

Restaurant twee is er eentje uit de Yunnan regio en presenteert ons Jasmijnbloemknopjes met ei, een gepeperd aardappelgerecht en een gebakken vis, begeleid door thee en gegeten met stokjes. Erg lekker. Op naar de volgende, een restaurant met een draaischijf, waar we achtereenvolgens aten, broodje bapao, draadjesvlees dat in een soort broodje gestopt moest worden, een soort gefrituurd rundvlees waar het vet nog aan zat, aubergines, ongezoet en lekker koud pruimensap, en tuinbonen gemarineerd in alcohol – en een drankje wat heel erg naar port rook. Thee en stokjes… met de bus naar restaurant vier, de afsluitende Dim Sum ronde, met als toetje de gezonde snoepjes en pandabeerkoekjes.

Foodtour in Beijing

Pittige wandeling over de Chinese Muur

De Chinese Muur of Grote Muur is een uit aarde en stenen opgetrokken verdedigingslinie in het noorden van China. De ruim 6.000 kilometer lange muur, die in het Chinees lange muur van 10.000 li heet, moest het Chinees Keizerrijk beschermen tegen vijandelijke nomadische ruitervolkeren.

Dit wordt een hilarisch hoogtepunt onder leiding van David (also known as Yang Wei) een groot fan van voetbal. Wij noemen hem Diego. Een aangename verrassing, hij stelt zich voor, inclusief Chinese naam, en voordat we de stad uit zijn hebben we een uiteenzetting gehad over de Chinese politieke situatie, de relatie tussen China en Amerika, het ontwikkelingswonder van China, de steun van de Chinese bevolking voor hun regering, en een uitleg over ‘inrichting’ van Beijing. Wordt een mooie dag met veel informatie.

10 km. wandelen over de muur

Na een ritje van een uurtje of twee arriveren we in het dorpje Xizha. Hoog op de berg in de verte zien wij toren 30 (right north tower) ons eerste doel van vandaag. Het is elf uur, de hike start. Na een uurtje lang traplopen naar boven komen we aan bij toren dertig. Dan beginnen we aan onze ik denk tien kilometer lange hindernisbaan naar de bewoonde wereld – in de vorm van een kabelbaan die ons weer naar beneden zal brengen.

De eerste zeven kilometer is niet onderhouden. Hier hebben natuur, weer en wind vrij spel. Delen zijn zwaar overwoekerd, andere stukken gedeeltelijk ingestort. We balanceren (voor mijn gevoel) weer over richeltjes, langs afgronden, klauteren omhoog en omlaag om de torens te passeren, al babbelend met David – die overigens weinig last schijnt te hebben van zwaartekracht, met het grootste gemak gaat ie op de smalste richels staan om een plaatje te maken.

uitzicht vanaf het ongerestaureerde deel van de Chinese Muur

Flink klauteren met spectaculaire passages

Meest spectaculair is een passage die bestaat uit een hellend vlak naar beneden en naar boven. Langs de muur schuifelen dus, richels in de muur zoeken met de handjes, voeten plaatsen op oneffenheden in het redelijk effen stenen pad omlaag en omhoog.

Dan denk je dat je er bent wat het klauterwerk betreft maar dan moet er nog een stevige horde genomen worden; de overgang van het niet-gerestaureerde deel naar het gerestaureerde deel – dichtgemetseld, dus langs de buitenkant van de toren eromheen klauteren… iedere dag weer zijn eigen hoogtepunt zullen we maar zeggen. Was makkelijker dan het leek, we kunnen bijna bij het circus.

De rest van de tocht was redelijk makkelijk, lekker in het zonnetje – mooie uitzichten. Om vijf uur arriveren we bij toten 14, de kabelbaan naar beneden, shuttlebus naar de plek waar de chauffeur op ons wacht, en, via een restaurant waar we onze nogal verlate lunch genieten, zoef weer naar het hotel – bravo DavidDiego voor een fantastische dag…

Chinees vermaak in de parken

Des avonds gaan we een wandeling maken en komen we terecht in een park waar veel gebeurt; een soort massale aerobics-uitvoering op muziek op een open plaats in het park, ik schat zo’n 150 mensen, jong en oud door elkaar; klassiek dansen op Chinese muziek; een openluchtbioscoop, en, langs het water – een langgerekt meer waar het park aan grenst – verkopen mensen spulletjes.

Rondleiding door Beijing

Vandaag staat Beijing Centrum op het programma, met wat mij betreft als absoluut hoogtepunt de Olympic Garden. Om acht uur opgehaald door de gids, een tengere Chinese dame met een grote zonnebril en een pluutje tegen de zon die naar het later blijkt erg leuk vindt om voor de camera te poseren.

Op naar het plein, een ritje door voornamelijk Hutong wijken, the old city. Ongeveer de helft van deze grijze laagbouwwijken bestaat uit kamertjes van tien vierkante meter zonder sanitaire voorzieningen. Kleine weggetjes, kruipdoor – sluipdoor voor onze chauffeur.

Hutongs in Beijing

Plein van de Hemelse Vrede

Plein van de Hemelse Vrede. Het Tiananmenplein, in het Nederlands vaak Plein van de Hemelse Vrede genoemd, is een plein in de Chinese hoofdstad Peking. Het plein is vernoemd naar de Tiananmen (de Poort van de Hemelse Vrede) die aan het plein gelegen is. Het is vooral druk. Heel veel Chinezen (het is voor de Chinezen vakantie). Zij staan vooral in de rij voor het Mausoleum van de Grote Leider.

De Verboden Stad

De Verboden Stad was de plaats van waaruit de Chinese keizers van de Ming- en de Qing-dynastie hun rijk bestuurden. De in de Chinese hoofdstad Beijing gelegen stad werd gebouwd en voltooid onder de Yongle-keizer, in 1422.

Verboden Stad in Beijing

Op naar Noord-Korea!

Zooo, onderweg naar het station, naar Noord Korea. Het is 35 graden buiten, windstil, snoeiheet. We reizen licht, we laten drie koffers achter in het hotel.

Met de trein de grens over

De rivier overgestoken tussen Dandong en Noord-Korea. De brug naast de spoorbrug houdt halverwege op, daar stopt China..

Inmiddels twee uur en een tijdzone verder, en volledig gecontroleerd. Koffers open, Dindy’s zakmes kon nog net – de verrekijkers zijn wel een uitdaging, as we speak, is een geüniformeerd persoon bezig om deze te inspecteren. So far so good…. De culturele controle is langs geweest, een Engelssprekende dame, die zo te zien al een reisgids in beslag heeft genomen – onze Sudokus vormen geen direct gevaar, zelfs niet niveau twaalf. …op naar Pyongyang.

Trein naar Noord-Korea

Noord-Koreaans landschap vanuit de trein

Ja – we zijn op weg – de hele grenshandeling heeft een uurtje of twee in beslag genomen. De trein boemelt al toeterend door het Japans aandoende landschap zodat de mensen tijdig bij het spoor vandaan kunnen gaan. Licht glooiend, veel rijstvelden en fietsende mensen. Bijna geen auto’s en geen mensen, volgens mij is het hier erg donker des nachts.

Ondertussen sukkelen we lekker verder, kilometertje of 40 per uur, af en toe iets sneller. Ik realiseer me dat we de laatste vier uur van de treinreis ingaan – ik zal het missen. De Denen zijn goed reisgezelschap.

Het meest opvallende aan het land is de bescheidenheid in de uitvoering van eigenlijk alles. Laagbouw, nog geen neon gezien, bijna helemaal geen auto’s, alle zichtbare arbeid, en dat is vooral landarbeid, wordt met de hand verricht, de enige landbouwmachines die ik zie zijn trekkers. En dan bij hoge uitzondering. Bijna geen geasfalteerde wegen, hoeft natuurlijk ook niet als er geen auto’s zijn. Enige dissonant in dit lieflijke plaatje; de kleine hokjes met zoeklicht waar militairen in zitten. Dat dan weer wel.

Rondleiding door Pyongyang

Gearriveerd, onze gidsen en partners voor de komende vier dagen stonden op ons te wachten op het perron. Mi Son Li , een dame van 45 en een meisje van, ik schat, tussen de 20 en de 25. De dame van 45 is een kordate die heeft zich aan mij gekoppeld, de andere dame is aan Wim gekoppeld. Wat dat precies inhoudt weten we niet, maar de dames doen hun best het ons naar de zin te maken, in the nicest possible way.

Gidsen tijdens verblijf in Noord-Korea

In aanraking met Noord-Koreanen op de kermis

Eerste stop, de vaste kermis van Pyongyang (we hebben ook een chauffeur, hij rijdt ons in een personenbus overal naar toe). We zijn in drie attracties geweest. Als stoere 55-jarige westerling laat je je natuurlijk niet kennen. Ook als enige westerlingen op de kermis trouwens. Schattig zoals alle kindjes stiekum kijken, kijk je terug, slaan ze verlegen glimlachend de blik neer.

Kermis in Noord-Korea

Het Diner: Kimchi, wortelsoep, gestoomde vis, rundvlees, maïs, kool, rijst en spiegelei.

Verdere verkenning in Pyongyang

De Bibliotheek… waar een trotse lokale ons een boek liet zien over de haven van Rotterdam, een liedje liet horen van … jawel…. wereldberoemd, zelfs in de DPRK, Frans Bauer.

Het plein. Daar staan we dan… samen voor de familie die de DPRK gemaakt hebben tot wat het nu is. Dit eerbetoon is dus metershoog, s’avonds mooi uitgelicht en wordt uiteraard gebruikt als huwelijksfoto achtergrond.

Voor de standbeelden van Kim Il Sung en Kim Jong Il

Victorious War Museum

Hier bezoeken we het Victorious War Museum. We zijn de enige bezoekers. De volle aandacht van de lokale gids. Als onze gids verteld doet ze dat vol vuur en trots. De rondleiding binnen was heel indrukwekkend.

Even over de naam DPRK (Democratic Peoples Republic of Korea); ‘North Korea’ is een no-go. Mi Son heeft mij talloze malen vriendelijk doch beslist gecorrigeerd de afgelopen dagen, ook als ik de volgorde van de letters weer eens verkeerd had… tourists….

De musea, herdenkingsplaatsen en monumenten zijn allemaal groots en indrukwekkend uitgevoerd. Wat opvalt is dat bijna geen van deze plaatsen in Pyongyang ouder is dan de jaren 50, geen kathedraal, oude stadsmuur, standbeeld uit de middeleeuwen, alles post WO2.

Heilige plek

Geboortehuis van de eeuwige president Kim Il Sung. Vaste prik op de bezoekenlijst en eer om dit plek te bezoeken.

Kim's familie geboortehuis

Openbaar vervoer in Pyongyang

Alle soorten openbaar vervoer zijn aanwezig, trams, trolleybussen, en natuurlijk de metro. Volgens mij lopen de meeste mensen…
Metrostation in Pyongyang

De spectaculaire Mass Games

Op weg naar de Mass Games. Te mooi om te laten schieten. Dan het stadion aan de buitenkant, de games, een voorstelling over de geschiedenis van DPRK, nationale thema’s, verschillende soorten dansen en circusacts, begeleid door ongeveer 17000 mensen (aan de overkant) die door middel van bordjes verschillende vertoningen laten zien. Adembenemend wauw spectaculair. Met de € 100 kaartjes (de goedkoopste) zaten we op de een of andere manier naast de eretribune (goed gedaan dames…), uiteraard waren onze Deense vrienden uit de trein er ook….

Spectaculaire Mass Games in Noord-Korea

Een bezoek buiten Pyongyang

Die twee en half uur rijden is dus maar 160 kilometers ‘snel’weg. Noordwaarts de stad uit, langs legerposten die volgens mij van te voren zijn ingelicht dat wij langskomen. Ik ben vanuit mijn vak van een voorstander van controleerbare beheersmaatregelen, maar bij deze heb ik toch mijn vraagtekens… enfin, c’est la vie in de DPRK. Heeft als groot voordeel dat je alle ruimte hebt om de ‘oneffenheden’ in de weg te omzeilen. We rijden nagenoeg alleen op de snelweg, af en toe gepasseerd door waarschijnlijk onze Deense vrienden en groepen Chinezen die ook overal re vinden zijn. Je hoort ze van verre.

Onderweg van Pyongyang naar Mt. Myohyang

Een bezoek aan de Vriendschapshallen: International Friendship Exhibition

Exhibition House: alle geschenken die aan de leiders van DPRK geschonken zijn, van een vaasje tot en met een vliegtuig, kamers en kamers en kamers vol. Ja, ook Nederland, een Delfs blauw bordje…

House (zeg maar rustig paleis) heeft dus een overdekt balkon met lederen banken voor de leiders, hun bezoekers en de toeristen… Het lijkt net of Wim een of andere officiele acte aan het ondertekenen is; niets is minder waar, ons wordt gevraagd om onze gedachten op papier te zetten over het bezoek. Ik blijf niet achter en schrijf ook een stukje poëzie, wordt tot mijn verrassing bijzonder gewaardeerd (en nee, dat stukje is alleen te lezen in het Exibition House 🤓). Ik maak in een keer mijn nogal ernstige blik (ingewanden, weet u nog?) tijdens de rondleiding goed. Doet het altijd goed, een gevoelige man.

Het beschrijven van je bezoek aan de vriendschapshallen

Wandeltocht Mt. Myohyang

Eigenlijk meer een trap uitgehakt in de rotsen. Halverwege hebben onze partners (zo voelt het eigenlijk wel een beetje) het volkslied voor ons gezongen. Ik kan er wel aan wennen 😱. En weer veel groepen schoolkinderen die graag met ons op de foto willen 😂 – de stoersten regelen het zelf…

Noord-Koreaanse scholieren die we tegenkomen bij Mt. Myohyang

Op de foto gaan met Noord-Koreaanse scholieren die we tegenkomen bij Mt. Myohyang

Selfie met een Noord-Koreaanse scholier die we tegenkomen bij Mt. Myohyang

Met een bezoek aan de Boeddhistische tempel Pohyon en een picknick na de wandeltocht…

Een bezoek aan de Boeddhistische tempel Pohyon in Mt. Myohyang

Picknicken na de wandeling bij Mt. Myohyang

 

De-Militarized Zone bij Panmunjom

De volgende dag gaan we weer op pad, nu naar het zuiden, de befaamde, beruchte DMZ. Het hele verhaal bestaat uit een bezoek aan de ruimtes waar de gesprekken hebben plaatsgevonden, de verdragen zijn getekend, en een bezoek aan de feitelijke grens. Gestopt bij het Ginsengh mannetje, gezeten aan de originele delegatie tafel, geposeerd voor het ‘Potsdam’ van Korea. De lijn loopt halverwege de grijze en blauwe barakken. Wij hebben op gepaste wijze de groeten overgebracht in de vorm van wat rokertjes. De commandant en ik poseren gezamenlijk…

Lunchen in Kaesong

Dit is een hele fraaie lunch, waar ik vanwege de conditie van mijn ingewanden niet zo veel heb kunnen genieten. Wel gegeten, 2de van links- a bovenste rij, de ‘medicinal rice’ guaranteed to work against intestines challenges. En dat deed het. Samen met de ginseng kippen bouillon (to guard your health – vaak eten, hele wortel meekoken) heeft dat ervoor gezorgd dat ik het zware diner van de avond al etende redelijk goed ben doorgekomen, inclusief de nacht daaropvolgend.

Yakpap (kleine beetjes van eten / wekelijks):

  • Glutinous rice sticky 1kg
  • Steam 1 hour clean100 gr dades and add,
  • Sunflower honey 100gr
  • Pinenut 50g
  • Chestnut 100g
  • Ginkonut 10g
  • 1 dag laten in trekken

Lunch in Kaesong

Uitkijken over Pyongyang

Twee keer de hoogte in; Juche Tower, 260 meter en Triomfboog (de DPRK variant van het Parijse monument, iets groter, we weten of niet meer hoe hoog). Tussendoor museum voor culturele uitwisseling, veel foto’s van de staatsbezoeken van de familie en voorzitter.

Uitzicht over Pyongyang

Juche is de DPRK filosofie, gebaseerd op het in eigen hand houden van doel en middelen, onafhankelijk van anderen – uitgevoerd door leger, wetenschap, landbouwers, arbeiders en vooral leger.  De officiele jaartelling van DPRK loopt ook volgens het jaar ‘juche’. Uiteraard bedacht door de familie Kim. Onderin de toren zijn de muren betegeld met plaquettes van organisaties die de filosofie (financieel?) ondersteunen.

Juchetoren in Pyongyang, Noord-Korea

Einde van de reis

Het laatste avondmaal in Noord-Korea

Het laatste avondmaal samen, wij, onze dames en de chauffeur. Copieus zonder meer, een bbq, waarbij diverse soorten vlees na te zijn gebbq’t in een slablad worden gerold, in de saus en de kruiden gedipt en worden gegeten. Overigens, gezegd dient te worden dat onze reisleiders ons prima verzorgd en begeleid hebben. Ons is niets tekort gekomen.

Vertrek uit Noord-Korea

Vertrek, het grote DPRK avontuur is over… jammer en toch ook wel ok – het kruipt langzaam onder je huid, het anders zijn, anders leven – controle, afhankelijk zijn – geen eigen weg kunnen gaan… onze dames, begeleidsters, hoeders en vrijgeleides, hebben een fantastische job gedaan, denk ik – we hebben geen al te domme dingen gedaan, klein beetje maar – voor zover ik kan overzien niemand beledigd of in een lastige situatie gebracht, hoewel fooien in publiek toch af en toe wat paniek met zich mee brengt.

De dames hebben ons uitgezwaaid tot we door alle security heen waren, een degelijke volledig afgeronde job. Fantastisch geregeld Your Planet ⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️

Persoonlijk afscheid bij het verlaten van Noord-Korea

Lees meer verhalen